Riskli oyun neden önemli? Kütükte yürümek, ağaca tırmanmak ve güvenlik
"Düşecek!" demeden önce bir dakika. Çocukların kendi sınırlarını tanıması için neden biraz riske ihtiyaç duyduğu ve okulda risk ile tehlikeyi nasıl ayırdığımız.
Bir çocuk diz hizasındaki devrik bir kütüğün üstünde kollarını açmış, ağır ağır yürüyor. Bir adım uzakta duran öğretmen elini uzatmıyor, yalnızca izliyor. Bu sahne bazı velilere ilk bakışta tedirgin edici gelir. Oysa çocuğun o kütükte öğrendiği şey, düz zeminde öğrenemeyeceği bir şeydir: kendi bedenini, dengesini ve sınırını tanımak.
Risk ve tehlike aynı şey değil
Okulda iki kavramı birbirinden ayırırız. Tehlike, çocuğun göremediği ya da değerlendiremediği zarardır: çürük bir dal, kırık cam, derin su, trafik. Tehlikeleri biz ortadan kaldırırız; alanı her sabah bunun için dolaşırız. Risk ise çocuğun görebildiği ve kendisinin değerlendirebileceği belirsizliktir: bu kütükte düşebilir miyim, bu dal beni taşır mı, bu yokuştan koşarak inebilir miyim? Riski ortadan kaldırmaya çalışmayız, çocuğun onu yönetmesine eşlik ederiz.
Riskli oyun çocuğa ne kazandırır?
Çocuk gelişimi alanında yapılan çalışmalar, yüksekte tırmanma, hızla koşma, gerçek aletler kullanma gibi oyunların çocukların hareket becerilerine, problem çözmesine ve özgüvenine katkı sağladığını gösteriyor. Kendi sınırını deneyen çocuk, bir sonraki seferde daha isabetli karar verir. Hiç düşmeyen çocuk ise düşmeyi, yani korkuyla baş etmeyi öğrenemez.
Kısacası amaç çocuğu korkusuz yapmak değil, korkusunu tanıyan ve ona göre davranan bir çocuk yetiştirmektir.
Okulda bunu nasıl yapıyoruz?
- Risk-yarar değerlendirmesi: Alandaki her oyun noktası (tırmanma ağacı, kızak yokuşu, dere kenarı, alet atölyesi) için yılda bir yazılı değerlendirme yapar, her sabah gözle kontrol ederiz.
- Net kurallar: Ağaçta "üç nokta temas" (iki el bir ayak ya da iki ayak bir el), alet yürürken taşınmaz, suya öğretmen yanındayken girilir.
- Soru sormak: Öğretmen "dikkat et!" yerine "bir sonraki adımını nereye basacaksın?", "aşağı nasıl ineceksin?" diye sorar. Karar çocuğundur.
- Kademeli ilerleme: Meltem grubunda alçak kütükler, Karayel grubunda alçak dallı ağaçlar. Kimse zorlanmaz; kimse geri çekilmeye de zorlanmaz.
"Dikkat et!" demek yerine ne diyebilirsiniz?
Evde ve parkta işe yarayan birkaç cümle:
- "Ayağını nereye basıyorsun?"
- "Bu dal seni taşır mı, nasıl anlarsın?"
- "Yardım istersen yanındayım."
- "Çok güzel dengede durdun; nasıl yaptın?"
Peki kaza olursa?
Küçük sıyrıklar ve morluklar dışarıda geçen çocukluğun parçasıdır. Tüm öğretmenlerimiz çocuklarda ilk yardım belgelidir; her grubun yanında ilk yardım çantası ve telsiz bulunur. Her küçük olayı gün sonunda size anlatırız; ciddi bir durumda önce 112'yi, ardından sizi ararız.
